Dạy học blog | SINH HỌC

Tài liệu ôn tập sinh học phổ thông

PHÉP LAI TƯƠNG ĐƯƠNG

I. Định nghĩa: Hai phép lai gọi là tương đương (hay còn gọi là lai tương đẳng) khi các dạng bố, mẹ có những bộ NST và bộ gen tương hợp. Khi bố và mẹ hoán đổi cho nhau các cặp gen tương ứng mà kết quả đời con kiểu gen không thay đổi (chỉ đề cập đến kiểu gen).

Lai tương đương tuân theo định luật phân ly độc lập của Menden và tính chất của con lai tương đương giống nhau trong phép lai thuận nghịch

Ví dụ :

P1:     AABB  x  aabb và  P2:    AAbb x aaBB

Phép lai P1 và P2 là 2 phép lai tương đương.

P3: ♀ AaBb x ♂ aabb và P4: ♀ Aabb  x ♂ aaBb là 2 phép lai tương đương.

II. Điều kiện để có phép lai tương đương:

1. Các gen phải phân ly độc lập.Nếu các gen liên kết, hoán vị thì không bao giờ có phép lai tương đương

Ví dụ: P: AB/AB  x  ab/ab   khác với P: Ab/Ab x aB/aB mặc dù bố mẹ hoán đổi cho nhau các cặp gen tương ứng.

2. Bố và mẹ khác nhau ít nhất 2 cặp gen:

Ví dụ: Phép lai P1:  AABB x  AAbb không có phép lai tương đương với nó

3. Gen mà bố và mẹ hoán đổi cho nhau phải nằm trên NST thường,nếu nằm trên NST giới tính thì không thể thành lập phép lai tương đương.

Ví dụ:

– P: AAXBXB  x  aaXbYb  tương đương với   P: aaXBXB x  AAXbYb

– P: AAXBXB  x  aaXbY    tương đương với   P: aaXBXB x  AAXbY

– P: AAXBXB  x  aaXbYb  không tương đương với  P: AAXbXb  x  aaXBYB

– P: AAXBXB  x  aaXbY  không tương đương với   P: AAXbXb  x  aaXBY 

III.      Công thức tính số phép lai tương đương:

1. Nếu bố và mẹ khác nhau n cặp gen alen thì ta có được 2n-1 phép lai tương đương với nhau.

Ví dụ:Bố và mẹ khác nhau 3 cặp gen alen thì ta có 23 = 4 phép lai tương đương với nhau

  Mẹ Bố
Cặp gen alen thứ nhất AA aa
Cặp gen alen thứ hai BB bb
Cặp gen alen thứ ba DD dd

Ta có 4 phép lai tương đương với nhau:

P1 : AABBDD  x   aabbdd

P2 : AAbbDD   x   aaBBdd

P3 : aaBBDD    x   AAbbdd

P4 : aabbDD     x  AABBdd

2. Nếu ta đã có 1 phép lai gốc mà bố và mẹ khác nhau n cặp gen alen thì ta sẽ tìm thêm được (2n-1-1) phép lai tương đương với phép lai gốc đã cho.

Ví dụ:Nếu ta có 1 phép lai gốc mà bố và mẹ khác nhau 3 cặp gen alen thì ta sẽ tìm thêm được 23-1-1 = 3 phép lai tương đương với phép lai gốc.

Nếu ta có phép lai gốc: P1:  AABBDD x   aabbdd

Thì ta sẽ tìm thêm được 3 phép lai tương đương với nó:

P2 : AAbbDD   x   aaBBdd

P3 : aaBBDD    x   AAbbdd

P4 : aabbDD     x  AABBdd

IV. Cách thiết lập phép lai  tương đương:

a. Dùng phép nhân đại số:       

(AA : aa) (BB : bb) (DD : dd) = (AABB: AAbb: aaBB: aabb) (DD : dd) =

AABBDD: AAbbDD: aaBBDD: aabbDD: AABBdd: AAbbdd: aaBBdd: aabbdd

       (1)            (2)             (3)           (4)             (4’)           (3’)         (2’)       (1’)

Ta có 4 phép lai tương đương khi ráp :

P1 : (1) x (1’) =   AABBDD  x   aabbdd

P1 : (2) x (2’) =   AAbbDD   x   aaBBdd

P1 : (3  x (3’) =   aaBBDD    x   AAbbdd

P1 : (4) x (4’) =   aabbDD     x  AABBdd

b. Dùng sơ đồ nhánh (tương tự như viết kiểu giao tử)

V. Ứng dụng và ý nghĩa của việc nghiên cứu phép lai tương đương:

1. Để tìm hết nghiệm kiểu gen của bố mẹ khi giải bài toán nghịch.

Ví dụ 1: Ở đậu Hà Lan gen A qui định hạt vàng, gen a qui định hạt xanh; gen B qui định vỏ hạt trơn, gen b qui định vỏ hạt nhăn, các gen phân ly độc lập.

Tìm kiểu gen của P nếu F1 đồng tính hạt vàng, vỏ trơn.

                                                 Trả lời:

Có các khả năng về kiểu gen của P:

                                    P1:  AABB (vàng, trơn)   x    AABB (vàng, trơn)

                                    P2:  AABB  (vàng, trơn)  x    AABb (vàng, trơn)

                                    P3:  AABB (vàng, trơn)   x    AAbb (vàng, nhăn)

                                    P4:  AABB (vàng, trơn)   x    AaBB (vàng, trơn)

                                    P5:  AABB (vàng, trơn)   x    AaBb (vàng, trơn)

                                    P6:  AABB (vàng, trơn)   x    Aabb (vàng, nhăn)

                                    P7:  AABB (vàng, trơn)   x    aaBB (xanh, trơn)

                                    P8:  AABB (vàng, trơn)   x    aaBb (xanh, trơn)

                                    P9:  AABB (vàng, trơn)   x    aabb (xanh, nhăn)

Ngoài ra ta có thêm 4 nghiệm tương đương rút ra từ P5, P6, P8, P9.

P10:  AABb (vàng, trơn)   x  AaBB (vàng, trơn) # P5: AABB (vàng, trơn) x  AaBb(vàng, trơn)

P11:  AAbb  (vàng, nhăn) x  AaBB (vàng, trơn) # P6: AABB (vàng, trơn)  x  Aabb (vàng, nhăn)

P12:  AABb (vàng, trơn)   x   aaBB(xanh, trơn) # P8: AABB (vàng, trơn) x  aaBb (xanh, trơn)

P13:  AAbb  (vàng, nhăn) x   aaBB (xanh, trơn) # P9: AABB (vàng, trơn) x  aabb (xanh, nhăn)

Vậy có 13 trường hợp khác nhau về kiểu gen của P nếu F1 đồng tính hạt vàng, vỏ trơn.

Ví dụ 2: Cho biết màu sắc của lông chuột di truyền bởi 2 căp gen phân ly độc lập, tương tác át chế bởi cặp alen lặn (aa > B).

A-bb: Màu đen;

aaB-aabb: màu trắng;

A-B-: màu xám

Nếu F1 đồng tính xám thì kiểu gen, kiểu hình của P sẽ như thế nào.

Trả lời:

Có các khả năng về kiểu gen của P:

                                    P1:  AABB (xám)   x    AABB (xám)

                                    P2:  AABB (xám)   x    AABb (xám)

                                    P3:  AABB (xám)   x    AAbb (đen)

                                    P4:  AABB (xám)   x    AaBB (xám)

                                    P5:  AABB (xám)   x    AaBb (xám)

                                    P6:  AABB (xám)   x    Aabb (đen)

                                    P7:  AABB (xám)   x    aaBB (trắng)

                                    P8:  AABB (xám)   x    aaBb (trắng)

                                    P9:  AABB (xám)   x    aabb (trắng)

Ngoài ra ta có thêm 4 nghiệm tương đương rút ra từ P5, P6, P8, P9.

P10:  AABb (xám)   x  AaBB (xám)  # P5: AABB (xám)  x  AaBb (xám)

P11:  AAbb  (đen)    x  AaBB (xám)  # P6: AABB (xám)  x  Aabb (đen)

P12:  AABb (xám)   x   aaBB (trắng) # P8: AABB (xám)  x  aaBb (trắng)

P13:  AAbb  (đen)    x   aaBB (trắng) # P9: AABB (xám) x  aabb (trắng)

2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu:

Ta thấy đời con F1, F2, Fn có kiểu gen, kiểu hình hoàn toàn giống nhau nhưng chắc gì đã cùng một nguồn gốc bố, mẹ. Từ đó thấy rằng có 2 người nào đó không có quan hệ huyết thống với nhau nhưng họ có thể giống nhau ở một hoặc vài cặp tính trạng nào đó là chuyện thường tình.

Vì vậy đừng vội thấy giống nhau mà nhìn bà con.

Cũng có trường hợp không hề giống nhau mà lại cùng chung huyết thống.

Ví dụ: P: AABBCCDDEE… x aabbccdddee…

           F1:                  AaBbCcDdEe…

           F2, …Fn: Quần thể có 3n kiểu gen khác nhau.

Từ đó thấy rằng thế giới sống vô cùng đa dạng, phong phú. Trên đời này có rất nhiều người không cùng nòi giống nhưng lại giống ta; cũng có nhiều người rất khác ta nhưng cùng chung nòi giống với ta.


Tác giả: Nguyễn Từ

One response to “PHÉP LAI TƯƠNG ĐƯƠNG

  1. son ha 29.11.2013 lúc 5:09 chiều

    Hay wa

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: